بورس؛ موتور محرک تأمین مالی تولید و توسعه سرمایه‌گذاری در اقتصاد کشور

عزت‌الله یوسفیان، کارشناس مسائل اقتصادی، در گفت‌وگو با صنعت مالی، با اشاره به ظرفیت‌های بازار سرمایه در تأمین مالی بخش تولید اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مشکلات اقتصاد ایران، فاصله میان منابع مالی موجود در جامعه و نیاز واقعی بخش تولید است. نقدینگی قابل‌توجهی در اقتصاد کشور وجود دارد، اما بخش زیادی از این منابع به جای ورود به فعالیت‌های مولد، در بازارهای غیرمولد و فعالیت‌های کوتاه‌مدت گردش می‌کند. بورس می‌تواند با ایجاد سازوکارهای شفاف و فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری مستقیم و غیرمستقیم، این منابع را به سمت تولید هدایت کند.

وی افزود: تأمین مالی تولید نباید صرفاً بر شبکه بانکی متکی باشد؛ زیرا بانک‌ها نیز با محدودیت منابع، مطالبات غیرجاری و تعهدات مالی متعددی مواجه هستند. در چنین شرایطی، بازار سرمایه می‌تواند به‌عنوان یک مسیر مکمل و در برخی حوزه‌ها به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین کانال‌های تأمین مالی بنگاه‌های اقتصادی عمل کند.

این کارشناس مسائل اقتصادی با بیان اینکه بورس ظرفیت‌های متنوعی برای تأمین مالی شرکت‌ها دارد، گفت: افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات سهامداران، انتشار اوراق بدهی، عرضه اولیه سهام شرکت‌ها و استفاده از صندوق‌های سرمایه‌گذاری از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند منابع مورد نیاز بنگاه‌های تولیدی را تأمین کنند. البته استفاده از هر یک از این ابزارها باید متناسب با شرایط مالی، ساختار مالکیت و افق فعالیت شرکت‌ها باشد.

یوسفیان ادامه داد: یکی از مزیت‌های تأمین مالی از طریق بازار سرمایه، امکان مشارکت تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران در پروژه‌های اقتصادی است. در واقع، به جای آنکه یک بنگاه برای اجرای طرح توسعه‌ای خود صرفاً به دریافت تسهیلات بانکی وابسته باشد، می‌تواند با عرضه سهام یا انتشار اوراق، منابع مالی مورد نیاز را از مجموعه‌ای گسترده از سرمایه‌گذاران جذب کند. این موضوع علاوه بر کاهش فشار بر شبکه بانکی، امکان توزیع بهتر ریسک سرمایه‌گذاری را نیز فراهم می‌کند.

وی با تأکید بر ضرورت تقویت اعتماد عمومی به بازار سرمایه تصریح کرد: نمی‌توان انتظار داشت مردم منابع خود را به بورس وارد کنند، اما از نوسانات شدید، تصمیمات غیرقابل پیش‌بینی و نبود ثبات در سیاست‌گذاری‌ها آسیب ببینند. بازار سرمایه برای ایفای نقش واقعی خود در اقتصاد، بیش از هر چیز به اعتماد نیاز دارد. سرمایه‌گذار باید اطمینان داشته باشد که قواعد بازار به‌صورت شفاف و قابل پیش‌بینی اجرا می‌شود و حقوق سهامداران، به‌ویژه سهامداران خرد، مورد حمایت قرار می‌گیرد.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به تأثیر سیاست‌های اقتصادی دولت بر عملکرد بورس اظهار کرد: تصمیمات مربوط به نرخ ارز، قیمت‌گذاری محصولات، نرخ خوراک صنایع، تعرفه‌های تجاری و سیاست‌های مالیاتی می‌تواند به‌طور مستقیم بر سودآوری شرکت‌های بورسی اثر بگذارد. بنابراین، اگر قرار است بازار سرمایه به یکی از محورهای اصلی تأمین مالی تولید تبدیل شود، سیاست‌گذار باید از تصمیمات ناگهانی و متناقض پرهیز کند. بنگاه اقتصادی برای برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری به ثبات نسبی در محیط کسب‌وکار نیاز دارد.

یوسفیان با بیان اینکه تأمین مالی بورسی باید به افزایش ظرفیت تولید و اشتغال منجر شود، گفت: صرف ورود منابع مالی به بازار سرمایه به معنای تحقق تأمین مالی مولد نیست. باید مشخص باشد منابع جذب‌شده در چه بخش‌هایی هزینه می‌شود و چه میزان به افزایش تولید، تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام، نوسازی تجهیزات، توسعه فناوری و ایجاد اشتغال کمک می‌کند. به همین دلیل، نظارت بر نحوه مصرف منابع و ارزیابی عملکرد شرکت‌هایی که از ابزارهای بازار سرمایه استفاده می‌کنند، اهمیت فراوانی دارد.

وی همچنین بر ضرورت تسهیل حضور شرکت‌های کوچک و متوسط در بازار سرمایه تأکید کرد و افزود: بخش قابل‌توجهی از ظرفیت تولید و اشتغال کشور در اختیار بنگاه‌های کوچک و متوسط است؛ اما این واحدها معمولاً امکان دسترسی آسان به منابع مالی را ندارند. توسعه ابزارهای تأمین مالی متناسب با اندازه و ظرفیت این شرکت‌ها، طراحی سازوکارهای ساده‌تر برای ورود آنها به بازار سرمایه و کاهش هزینه‌های تأمین مالی می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای رشد تولید ایجاد کند.

این کارشناس مسائل اقتصادی در ادامه به نقش صندوق‌های سرمایه‌گذاری در هدایت منابع خرد اشاره کرد و گفت: همه مردم دانش، زمان یا توانایی لازم برای بررسی مستقیم سهام شرکت‌ها را ندارند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند با مدیریت حرفه‌ای دارایی‌ها، منابع خرد خانوارها را تجمیع و در مسیر تأمین مالی فعالیت‌های اقتصادی به کار گیرند. توسعه صندوق‌های پروژه و صندوق‌های سرمایه‌گذاری تخصصی نیز می‌تواند ارتباط میان سرمایه‌گذاران و طرح‌های تولیدی را تقویت کند.

یوسفیان با اشاره به ضرورت افزایش سهم بازار سرمایه در تأمین مالی اقتصاد کشور بیان کرد: برای تحقق این هدف، همکاری دولت، مجلس، سازمان بورس، نهادهای مالی و بخش خصوصی ضروری است. اصلاح مقررات، کاهش بروکراسی، افزایش شفافیت اطلاعاتی، حمایت از حقوق سهامداران و توسعه ابزارهای مالی جدید باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود. همچنین لازم است شرکت‌های تولیدی از ظرفیت‌های بازار سرمایه شناخت بیشتری پیدا کنند و تأمین مالی از این مسیر را به‌عنوان بخشی از برنامه بلندمدت توسعه خود در نظر بگیرند.

وی در پایان تأکید کرد: بورس زمانی می‌تواند به موتور محرک تولید تبدیل شود که کارکرد آن از یک بازار صرفاً معاملاتی فراتر برود و به بستری برای تجهیز پس‌اندازهای جامعه و تبدیل آنها به سرمایه‌گذاری مولد تبدیل شود. اگر منابع مردم با سازوکارهای شفاف و مطمئن به سمت بنگاه‌های اقتصادی هدایت شود، هم تولیدکنندگان به منابع مالی پایدار دسترسی پیدا می‌کنند و هم سرمایه‌گذاران از منافع رشد اقتصادی بهره‌مند خواهند شد. در چنین شرایطی، بازار سرمایه می‌تواند سهم مؤثری در رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی و افزایش توان رقابتی صنایع کشور داشته باشد.