آیا هوش مصنوعی نقشی در آینده بورس ایران خواهد داشت؟

حمید رضاپور، کارشناس بازارهای مالی، در یادداشتی که به طور اختصاصی در اختیار صنعت مالی قرار داده است، به جایگاه هوش مصنوعی در آینده بورس ایران پرداخته است.

متن این یادداشت به شرح ذیل است:

واقعیت این است که بسیاری از زیرساخت‌های هوش مصنوعی در ایران هنوز آماده نیستند، اما ظرفیت بالقوه آن برای تحول در بازار سرمایه غیرقابل انکار است. بازار بورس ایران، به‌ویژه از نظر تنوع و حجم اطلاعات، تعداد بالای فعالان و پیچیدگی نوسانات، یکی از مستعدترین بسترها برای بهره‌گیری از هوش مصنوعی (AI) در سطح اقتصاد کشور است.

هوش مصنوعی می‌تواند در حوزه‌هایی نظیر تحلیل رفتار سهامداران، پیش‌بینی نوسانات قیمت، کشف الگوهای پنهان در معاملات و حتی شناسایی دستکاری‌های احتمالی بازار، نقش‌آفرینی مؤثری داشته باشد. این فناوری با قابلیت پردازش سریع و دقیق داده‌های انبوه، می‌تواند چشمان جدیدی برای تحلیل‌گران و ناظران بازار فراهم کند.

با این حال، موانع متعددی پیش روی گسترش کاربردهای هوش مصنوعی در بورس ایران قرار دارد. از جمله مهم‌ترین این موانع می‌توان به محدودیت در دسترسی به داده‌های دقیق و لحظه‌ای، نبود شفافیت اطلاعاتی، و ساختارهای قانونی و مقرراتی بازدارنده اشاره کرد که پیاده‌سازی گسترده این فناوری را با مشکل مواجه کرده‌اند.

اگر این موانع برطرف شود، تأثیر هوش مصنوعی بر بازار سرمایه ایران می‌تواند انقلابی باشد. به‌طور خاص:

• شفافیت بازار افزایش می‌یابد، چراکه الگوریتم‌ها می‌توانند ناهنجاری‌ها و رفتارهای مشکوک را با سرعت و دقت بیشتری شناسایی کنند.
• دقت و سرعت تحلیل‌ها ارتقا می‌یابد؛ به جای تحلیل سنتی صورت‌های مالی، مدل‌های یادگیری ماشین قادرند هزاران متغیر را به‌صورت بلادرنگ پردازش و تحلیل کنند.
• ریسک سرمایه‌گذاری برای سهامداران خرد کاهش می‌یابد، زیرا سامانه‌های مشاور هوشمند می‌توانند با توجه به تحلیل داده‌ها، پیشنهادهای دقیق‌تری ارائه دهند.
• اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی افزایش خواهد یافت، چراکه بازار شفاف و هوشمند، جذابیت بیشتری برای ورود سرمایه بین‌المللی خواهد داشت.

برای تحقق این ظرفیت‌ها، چند پیش‌نیاز کلیدی باید مورد توجه قرار گیرد:

1. دسترسی به داده‌های با کیفیت و استاندارد: داده‌های معاملات، صورت‌های مالی، اخبار اقتصادی و شاخص‌های کلان باید به‌صورت باز، ساخت‌یافته و قابل استفاده در اختیار پژوهشگران، تحلیلگران و استارتاپ‌ها قرار گیرد.
2. تربیت نیروی انسانی متخصص: آموزش تخصصی در مرزهای دانش علوم داده، اقتصاد مالی و علوم رفتاری، شرط لازم برای تولید و بهره‌برداری از الگوریتم‌های پیشرفته است.
3. اصلاح چارچوب‌های قانونی و مقرراتی: بازار سرمایه نیازمند قوانین حمایتی برای بهره‌گیری از الگوریتم‌های معاملاتی، تعریف چارچوب‌های اخلاقی روشن و نیز طراحی سامانه‌های نظارت هوشمند است.

در واقع، توسعه کاربرد هوش مصنوعی در بازار سرمایه ایران باید به‌عنوان یک پروژه ملی دیده شود؛ پروژه‌ای که می‌تواند زیرساخت‌های تحلیلی، نظارتی و معاملاتی بازار را متحول سازد.

و در نهایت، پاسخ به این پرسش که آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین تحلیلگران انسانی شود، منفی است. هوش مصنوعی می‌تواند بخش‌هایی از فرایند تحلیل را سریع‌تر و دقیق‌تر انجام دهد، اما همچنان نقش تحلیلگر انسانی در درک شرایط روانی، سیاسی، اجتماعی و تفسیر داده‌ها حیاتی باقی خواهد ماند.

بهترین مدل، ترکیبی از هوش انسانی و هوش مصنوعی است؛ مدلی که در آن انسان تصمیم‌گیر نهایی است، اما ابزارهای هوشمند اطلاعاتی دقیق، سریع و جامع را برای تصمیم‌گیری در اختیار او قرار می‌دهند. آینده بورس ایران، اگر به‌درستی برنامه‌ریزی شود، می‌تواند از این هم‌افزایی هوشمند، بیشترین بهره را ببرد.