پیام الیاس، کارشناس بورس در گفتوگو با صنعت مالی، درباره افزایش تعداد صندوقهای سرمایهگذاری سهامی، بخشی و قابل معامله (ETF) در بازار سرمایه ایران اظهار کرد: بازار سهام در سالهای اخیر به سمت توسعه سرمایهگذاری غیرمستقیم حرکت کرده است؛ روندی که از گذشته آغاز شده و به مدیریت فعلی سازمان بورس محدود نمیشود. به نظر میرسد سیاستگذاران بازار سرمایه از مدتها قبل به دنبال افزایش سهم سرمایهگذاری غیرمستقیم و استفاده از ظرفیت صندوقهای سرمایهگذاری بودهاند.
وی افزود: اصل حرکت به سمت سرمایهگذاری غیرمستقیم، اقدامی مثبت و ضروری است؛ زیرا صندوقهای سرمایهگذاری با برخورداری از نیروی متخصص و امکانات تحلیلی، این ظرفیت را دارند که عملکرد بهتری نسبت به سرمایهگذاران عادی داشته باشند. بهویژه اینکه بخش قابل توجهی از مردم دانش، تجربه و فرصت کافی برای رصد مستمر بازار و تحلیل وضعیت شرکتها را ندارند و میتوانند مدیریت سرمایه خود را به صندوقهای تخصصی بسپارند.
این کارشناس بورس با بیان اینکه توسعه صندوقهای سرمایهگذاری در بلندمدت میتواند به بازار سهام کمک کند، تصریح کرد: ایجاد صندوقهای سهامی، بخشی، اهرمی و سایر ابزارهای سرمایهگذاری، در مجموع اتفاق مطلوبی است؛ اما این موضوع به معنای نادیده گرفتن ضعفها و ابهامات موجود در عملکرد برخی صندوقها نیست. باید بررسی کنیم که این صندوقها در عمل تا چه اندازه به اهداف تعیینشده دست پیدا میکنند و آیا عملکرد آنها با انتظارات سرمایهگذاران مطابقت دارد یا خیر.
ضرورت نظارت پسینی بر عملکرد صندوقها
الیاس با تأکید بر اینکه راهکار اصلی مواجهه با ضعفهای احتمالی صندوقها، نظارت پسینی است، گفت: به اعتقاد من، نباید نگاه محدودکنندهای نسبت به تأسیس و فعالیت صندوقهای سرمایهگذاری داشته باشیم. اصل تشکیل این صندوقها باید مورد حمایت قرار گیرد، اما در کنار آن لازم است نظارت مؤثر بر عملکردشان وجود داشته باشد تا مشخص شود هر صندوق چگونه منابع سرمایهگذاران را مدیریت میکند و چه نتایجی به دست میآورد.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین معیارهایی که سرمایهگذاران باید پیش از خرید واحدهای صندوقها بررسی کنند، سابقه بازدهی و کارنامه عملکرد آنهاست. بازدهی، بهترین ابزار برای ارزیابی عملکرد و معرفی یک صندوق به سرمایهگذاران است و مردم باید بتوانند بر اساس اطلاعات شفاف و عملکرد واقعی، درباره انتخاب صندوق موردنظر خود تصمیم بگیرند.
این کارشناس بازار سرمایه با مخالفت با رویکردهای محدودکننده در انتخاب و فعالیت صندوقها اظهار کرد: من با این نگاه که نهاد ناظر بخواهد تعیین کند کدام صندوق فعالیت داشته باشد و کدام صندوق از بازار خارج شود، موافق نیستم. بهتر است امکان فعالیت برای صندوقهای مختلف فراهم باشد و سرمایهگذاران با بررسی عملکرد آنها، گزینه مناسب خود را انتخاب کنند.
عملکرد صندوقها در بازارهای نزولی و صعودی چگونه باید باشد؟
الیاس با اشاره به اهمیت ارزیابی عملکرد صندوقها در شرایط متفاوت بازار بیان کرد: صرفاً بالا بودن بازدهی یک صندوق در دورههای رونق بازار نمیتواند معیار مناسبی برای قضاوت درباره کیفیت مدیریت آن باشد. باید بررسی کنیم که این صندوق در زمان ریزش بازار چه عملکردی دارد و آیا میتواند ریسک سرمایهگذاری را به شکل مناسبی مدیریت کند یا خیر.
وی افزود: صندوقی که در دورههای نزولی بازار بتواند عملکرد قابل قبولی داشته باشد و از زیانهای غیرضروری جلوگیری کند، در واقع بخشی از وظیفه خود را بهدرستی انجام داده است. از سوی دیگر، در دورههای صعودی نیز نباید از بازار عقب بماند و باید بتواند بازدهی متناسب با شرایط بازار ایجاد کند.
این کارشناس بورس تأکید کرد: اگر صندوقی بتواند در زمان ریزش بازار، عملکرد مناسبی از خود نشان دهد و در دورههای رشد نیز همتراز بازار حرکت کند، میتوان آن را گزینه مطلوبی برای سرمایهگذاری دانست. بنابراین ارزیابی صندوقها باید با در نظر گرفتن عملکرد آنها در هر دو وضعیت صعودی و نزولی بازار انجام شود.
سرمایهگذاری غیرمستقیم؛ راهکاری برای کاهش ریسک سهامداران خرد
الیاس در ادامه درباره مزایای سرمایهگذاری از طریق صندوقها برای سهامداران خرد گفت: بسیاری از سرمایهگذاران حقیقی دانش و تخصص لازم برای تحلیل شرکتها، بررسی صورتهای مالی و رصد تحولات بازار را ندارند. طبیعی است که در چنین شرایطی، صندوقهای سرمایهگذاری میتوانند با استفاده از تخصص مدیران حرفهای، امکان حضور غیرمستقیم این افراد در بازار سرمایه را فراهم کنند و ریسک تصمیمگیریهای فردی را کاهش دهند.
وی با اشاره به برخی انتقادها درباره محدودیتهای سرمایهگذاری از طریق صندوقها، از جمله نحوه بهرهمندی سرمایهگذاران از سود نقدی شرکتها، اظهار کرد: این موضوع به نوعی از ناکارآمدیهای احتمالی در سازوکار صندوقها اشاره دارد. زمانی که صندوق از محل سرمایهگذاری در سهام شرکتها سود نقدی دریافت میکند، باید سازوکاری شفاف وجود داشته باشد تا این منابع بهدرستی در ارزش داراییهای صندوق و منافع دارندگان واحدهای سرمایهگذاری منعکس شود.
این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: سرمایهگذار باید بتواند اثر سودهای دریافتی و سایر عایدیهای صندوق را در ارزش واحدهای سرمایهگذاری خود مشاهده کند. اگر این سازوکار بهدرستی اجرا نشود، ممکن است ابهاماتی درباره نحوه انتقال منافع حاصل از سرمایهگذاری به دارندگان واحدهای صندوق ایجاد شود. بنابراین شفافیت در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
توسعه صندوقها همسو با روند جهانی بازارهای مالی
الیاس با اشاره به تجربه بازارهای مالی جهان گفت: حرکت به سمت سرمایهگذاری غیرمستقیم و توسعه صندوقهای قابل معامله، صرفاً مختص بازار سرمایه ایران نیست، بلکه در بسیاری از بازارهای مالی دنیا نیز این روند با سرعت در حال گسترش است. امروزه صندوقهای قابل معامله (ETF) نقش مهمی در معاملات و مدیریت سرمایه در بازارهای مالی بینالمللی ایفا میکنند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: نمیتوان از مردم عادی انتظار داشت که بهصورت مستمر بازار را تحلیل کنند و درباره تکتک شرکتها تصمیمهای تخصصی بگیرند. بنابراین توسعه صندوقهای سرمایهگذاری یک ضرورت است؛ اما این توسعه باید همراه با نظارت پسینی، شفافیت اطلاعات و انتشار دقیق کارنامه عملکرد صندوقها باشد تا سرمایهگذاران بتوانند با آگاهی بیشتری منابع خود را در اختیار این نهادها قرار دهند.