به گزارش خبرنگار صنعت مالی، تأمین گاز یکی از مهمترین ریسکهای عملیاتی صنعت پتروشیمی در فصل سرد سال است؛ ریسکی که برای تولیدکنندگان محصولات گازی مانند اوره و متانول، علاوه بر کاهش ظرفیت تولید، میتواند بر میزان صادرات و درآمد ارزی نیز اثر بگذارد.
با این حال، میزان آسیبپذیری شرکتها یکسان نیست و موقعیت جغرافیایی، دسترسی به خوراک و شرایط فروش محصولات میتواند تفاوت قابل توجهی در عملکرد آنها ایجاد کند.
نوید خاندوزی، تحلیلگر بازار سرمایه، با اشاره به چشمانداز محدودیت گاز در ماههای پیشرو، تأمین خوراک و محدودیتهای صادراتی را دو مسئله اصلی پیش روی شرکتهای اورهساز و متانولساز دانست.
او با بیان اینکه در زمان ارائه این تحلیل هنوز قطعی گسترده گاز به شکل مورد انتظار رخ نداده بود، احتمال تشدید محدودیتها در ماههای آذر و دی را مطرح کرد.
به گفته این تحلیلگر، اگرچه در مجمع پتروشیمی خراسان اعلام شده بود که گاز شرکت از مهرماه قطع خواهد شد، اما این اتفاق تا زمان ارائه تحلیل رخ نداده بود.
با این حال، او با توجه به تجربه سالهای گذشته، احتمال مواجهه شرکتهای پتروشیمی با محدودیت گاز در ماههای سرد را جدی ارزیابی کرد.
اورهسازها؛ تفاوت در دسترسی به گاز و بازار صادراتی
در میان تولیدکنندگان اوره، پتروشیمیهای پردیس، خراسان، کرمانشاه و شیراز از جمله شرکتهایی هستند که وضعیت صادرات و تأمین گاز آنها در ارزیابی ریسک عملیاتی اهمیت دارد.
خاندوزی با اشاره به عملکرد صادراتی این شرکتها در دوره مورد بررسی گفت صادرات برخی از تولیدکنندگان اوره، از جمله پردیس، کمتر از سطح مورد انتظار بوده و شرکتهایی مانند خراسان و کرمانشاه نیز نتوانسته بودند به میزان مورد انتظار صادرات داشته باشند.
در این میان، پتروشیمی خراسان از یک سو با ریسک محدودیت گاز و از سوی دیگر با مزیت دسترسی به بازار افغانستان مواجه است.
خاندوزی با اشاره به موقعیت جغرافیایی این شرکت، صادرات آن به افغانستان را از عواملی دانست که میتواند شرایط فروش محصولات را نسبت به برخی دیگر از شرکتها باثباتتر کند؛ هرچند به اعتقاد او خراسان نیز از جمله شرکتهایی است که ممکن است زودتر با محدودیت گاز مواجه شود.
این تحلیلگر با اشاره به موقعیت جغرافیایی استانهای شمالی و شمالشرق کشور، احتمال قرار گرفتن خراسان در میان نخستین مناطق مشمول محدودیت گاز را مطرح کرد. بنابراین، مزیت صادراتی این شرکت لزوماً به معنای مصونیت آن از ریسک تأمین خوراک نیست.
متانولیها؛ تداوم تولید و صادرات در کانون ریسک
در گروه متانولی، پتروشیمیهای خارک و زاگرس از جمله شرکتهایی هستند که وضعیت تأمین گاز و امکان صادرات محصولات آنها اهمیت بالایی دارد.
خاندوزی با وجود پیشبینی محدودیت گاز برای این شرکتها، بر این نکته تأکید کرد که برآورد سودآوری آنها را با فرض وقوع قطعی گاز انجام داده است.
با این حال، ریسک این شرکتها تنها به میزان تولید محدود نمیشود و امکان انتقال محصول به بازارهای صادراتی نیز در عملکرد آنها نقش تعیینکننده دارد.
به همین دلیل، هرگونه تغییر در شرایط صادرات دریایی میتواند در کنار محدودیت خوراک، مسیر درآمدی شرکتها را تحت تأثیر قرار دهد.
خاندوزی معتقد بود در صورت رفع محدودیتهای دریایی و بهبود امکان صادرات، شرکتهایی مانند زاگرس و خارک میتوانند از افزایش صادرات و بهبود شرایط فروش منتفع شوند؛ حتی اگر محدودیت گاز همچنان ادامه داشته باشد.
این ارزیابی، البته به تحقق تغییرات مورد اشاره در شرایط صادراتی وابسته است و به معنای رفع ریسک عملیاتی این شرکتها نیست.
تأمین خوراک؛ مسئلهای فراتر از پتروشیمیهای بزرگ
ریسک تأمین خوراک تنها به شرکتهای بزرگ اورهساز و متانولساز محدود نمیشود و برخی تولیدکنندگان پاییندستی نیز در صورت کاهش عرضه خوراک از سوی واحدهای بالادستی با مشکل مواجه خواهند شد.
وحید هلالات، دیگر تحلیلگر حاضر در این نشست، با اشاره به وضعیت شرکتهای پلیمری، تأمین خوراک را یکی از عوامل تعیینکننده در تداوم تولید آنها دانست.
به گفته او، در حالی که شگویا در ماههای منتهی به زمان ارائه تحلیل توانسته بود تولید خود را افزایش دهد، ادامه این روند به تأمین خوراک و بازگشت واحدهای بزرگتر به مدار تولید وابسته بود.
او در مقابل به وضعیت شبصیر و شجم اشاره کرد و گفت این شرکتها با مشکل تأمین خوراک مواجه بودند. از این منظر، بازگشت پتروشیمیهای بزرگ به مدار تولید میتواند از طریق افزایش عرضه خوراک، به بهبود شرایط واحدهای پاییندستی کمک کند؛ اما میزان اثرگذاری این موضوع برای هر شرکت متفاوت خواهد بود.
افت تولید همیشه به معنای کاهش متناسب درآمد نیست
محدودیت گاز و برق میتواند مقدار تولید و فروش شرکتها را کاهش دهد، اما اثر نهایی آن بر درآمد به شرایط بازار محصول نیز وابسته است.
هلالات با اشاره به وضعیت پتروشیمیهای شغدیر و اروند توضیح داد که کاهش تولید ناشی از محدودیت گاز و برق در این شرکتها با افزایش قیمت فروش محصولات PVC تا حدی جبران شده بود.
به گفته او، افزایش رقابت در معاملات این محصولات باعث شده بود با وجود کاهش مقدار تولید، درآمد دلاری شرکتها تا حدی حفظ شود.
بنابراین، ارزیابی اثر محدودیت انرژی بر این شرکتها بدون توجه به قیمت فروش و وضعیت بازار PVC، تصویر کاملی از عملکرد آنها ارائه نمیدهد.
در مقابل، در شرکتهایی که امکان فروش موجودی به جای تولید جاری وجود دارد، بررسی صرف آمار فروش نیز ممکن است وضعیت واقعی تولید را پنهان کند.
هلالات در این زمینه به شبصیر و شجم اشاره کرد و بر ضرورت توجه همزمان به روند تولید، فروش و موجودی انبار تأکید داشت.
ریسک گاز باید در کنار ریسک صادرات و زیرساخت بررسی شود
بررسی اظهارات این دو تحلیلگر نشان میدهد ارزیابی آسیبپذیری شرکتهای پتروشیمی در برابر محدودیت گاز، به یک متغیر محدود نمیشود.
میزان وابستگی به خوراک گازی، زمان و شدت محدودیتها، موقعیت جغرافیایی، امکان تأمین خوراک برای واحدهای پاییندستی و شرایط صادرات، همگی در تعیین میزان اثرگذاری این ریسک نقش دارند.
از سوی دیگر، اختلال در زیرساختها و توقف تولید میتواند حتی شرکتهایی را که از نظر حاشیه سود و درآمد ارزی وضعیت مناسبی دارند، با چالش مواجه کند.
به همین دلیل، بررسی بنیادی این صنعت باید علاوه بر سودآوری، پایداری تولید و امکان فروش محصولات را نیز در بر بگیرد.
در مجموع، محدودیت گاز در ماههای سرد سال یکی از ریسکهای مهم پیش روی پتروشیمیهای خوراکگازی است؛ اما شدت اثر آن بر شرکتها یکسان نخواهد بود.
شرکتهایی که دسترسی مطمئنتری به خوراک، بازار صادراتی پایدارتر و امکان حفظ درآمد دلاری دارند، ممکن است تابآوری بیشتری در برابر این شرایط نشان دهند؛ با این حال، هیچیک از این مزیتها بهتنهایی به معنای مصونیت از توقف تولید یا محدودیت صادرات نیست.