به گزارش صنعت مالی، بازارهای جهانی برای کسبوکارهای کوچک ایرانی فرصتی پُرریسک اما قابل مدیریت است. بسیاری از فعالان اقتصادی پس از تولید محصول، پرسش اصلیشان این است: از کجا بفهمیم محصول ما قابلیت رقابت در بازارهای خارجی را دارد؟
در گفتوگویی تفصیلی با شهره توکلی، مدیر و سرپرست ارشد بازرگانی خارجی با بیش از ۲۲ سال تجربه تخصصی و مدیریتی در حوزه بازرگانی بینالملل، واردات و صادرات، خرید و تأمین خارجی، مدیریت تأمینکنندگان، لجستیک و زنجیره تأمین، این موضوع و سایر چالشهای مسیر صادرات بررسی شده است.
او تجربه مدیریت چرخه کامل عملیات بازرگانی خارجی و فرآیندهای تأمین و خرید خارجی با ارزش تقریبی ۱۰۰ میلیون دلار را در کارنامه دارد؛ از شناسایی و ارزیابی تأمینکنندگان و مذاکرات تجاری تا ثبت سفارش، حملونقل بینالمللی، امور گمرکی، ترخیص و تحویل کالا.
توکلی همچنین تجربه رهبری تیمهای ۷ تا ۱۰ نفره و ساماندهی فرآیندهای واحد بازرگانی، همکاری و مذاکره با تأمینکنندگان و شرکای تجاری در آسیا، اروپا و خاورمیانه و مدیریت دفاتر برونمرزی را در کارنامه خود دارد.
معیار اصلی رقابتپذیری؛ دلیل خرید مشتری خارجی
شهره توکلی در پاسخ به این پرسش که صاحب یک کسبوکار کوچک با چه معیارهایی میتواند تشخیص دهد محصولش قابلیت رقابت در بازارهای جهانی را دارد، میگوید چنین کسبوکاری باید چند موضوع ساده را بررسی کند:
نخست کیفیت محصول؛ اینکه آیا کیفیت محصول با محصولات مشابه خارجی برابر است یا مزیّت بهتری دارد. دوم قیمت رقابتی؛ آیا با در نظر گرفتن هزینه تولید، بستهبندی، حملونقل و صادرات، قیمت نهایی برای مشتری خارجی مناسب است.
سوم نیاز بازار؛ آیا در کشورهای دیگر برای محصول تقاضا وجود دارد و آیا مشتری حاضر است بابت آن پول پرداخت کند. چهارم مزیت نسبت به رقبا؛ چرا مشتری خارجی باید محصول ما را بخرد؟ قیمت بهتر، کیفیت بالاتر، تحویل سریعتر یا خدمات مناسبتر.
پنجم استانداردها و مجوزها؛ آیا محصول استانداردها و شرایط لازم برای ورود به بازار کشور مقصد را دارد. ششم توان تأمین و تحویل؛ آیا میتوان محصول را با کیفیت ثابت، در مقدار موردنیاز و در زمان توافقشده به مشتری تحویل داد. هفتم سودآوری صادرات؛ آیا پس از کسر تمام هزینهها، صادرات محصول برای کسبوکار سود مناسبی دارد.
به گفته توکلی، پیش از سرمایهگذاری بزرگ باید محصول را به چند مشتری خارجی معرفی کرد، قیمت داد و نظر آنها را پرسید. اگر مشتریان به محصول علاقه نشان دادند، قیمت را پذیرفتند و برای خرید آزمایشی یا ثبت سفارش اقدام کردند، این نشانه خوبی از توان رقابت محصول است.
توکلی تأکید میکند که معیار اصلی فقط خوب بودن محصول نیست؛ مهم این است که مشتری خارجی چه دلیلی برای خرید از ما بهجای رقبای دیگر دارد.
نمایشگاه و لینکدین؛ مسیر یافتن مشتری معتبر
این کارشناس بازرگانی بینالملل درباره مؤثرترین روشها برای پیدا کردن مشتریان واقعی و معتبر در بازارهای خارجی میگوید حضور در نمایشگاههای بینالمللی تخصصی و ارتباط مستقیم با خریداران از مؤثرترین روشهاست.
به گفته او، استفاده از لینکدین و سایتهای تجاری برای شناسایی شرکتهای واردکننده و ارتباط با مدیران خرید، بهرهگیری از اطلاعات و ارتباطات اتاقهای بازرگانی مشترک، بررسی آمار واردات برای پیدا کردن کشورها و شرکتهایی که محصول ما را وارد میکنند و استفاده از شبکه ارتباطی تجار و مشتریان قبلی برای معرفی مشتریان نیز در همین مسیر کارساز است.
توکلی برای جلوگیری از کلاهبرداری توصیه میکند ثبت قانونی، آدرس، وبسایت و سابقه فعالیت شرکت خریدار بررسی شود و با شماره رسمی شرکت تماس گرفته و هویت خریدار تأیید شود.
به گفته او، در معاملات اول باید از روشهای پرداخت مطمئن مانند پیشپرداخت یا اعتبار اسنادی معتبر استفاده شود — هرچند اعتبار اسنادی به دلیل تحریم قابل اجرا نیست — و بدون اطمینان از دریافت وجه، کالا یا اسناد مالکیت تحویل داده نشود.
کیفیت ثابت و بستهبندی؛ حلقه ضعیف اعتبار تجاری
شهره توکلی درباره اینکه کدام یک از پیشنیازهای صادرات شامل استاندارد، کیفیت، بستهبندی یا مجوزها معمولاً توسط صادرکنندگان ایرانی نادیده گرفته میشود و بیشترین ضربه را به اعتبار تجاری آنها میزند، میگوید به نظر او بیتوجهی به کیفیت ثابت محصول و بستهبندی مناسب از مهمترین اشتباهات برخی صادرکنندگان ایرانی است.
گاهی نمونه اولیه کیفیت خوبی دارد، اما کالایی که بعداً به مشتری تحویل داده میشود همان کیفیت را ندارد؛ همچنین بستهبندی نامناسب ممکن است باعث آسیبدیدن کالا در مسیر حمل شود.
به گفته او، متأسفانه تولیدکنندگان داخلی و صادرکنندگان دانش کافی از بازار بینالمللی ندارند و فکر میکنند آنها هم مثل بازار داخل، هر محصولی با هر کیفیت و بستهبندی را میخرند؛ غافل از اینکه بازار بینالمللی یک بازار آزاد و رقابتی است و خریداران حق انتخاب بیشتری دارند.
توکلی میافزاید بعضاً در طراحی بستهبندی از رقبای خارجی کپیبرداری میکنند و اعتبار و اصالت کالای خود را زیر سؤال میبرند.
برای جلوگیری از این مشکلات، او تأکید میکند کیفیت تمام محمولهها باید یکسان و مطابق توافق باشد، بستهبندی باید متناسب با محصول و مسیر صادرات باشد و استانداردها و مجوزهای کشور مقصد پیش از ارسال بررسی شوند.
صادرات غیرمستقیم؛ کمریسکترین مسیر با سرمایه محدود
این کارشناس بازرگانی بینالملل در پاسخ به این پرسش که برای شروع با سرمایه محدود کدام مدل ورود به بازارهای خارجی کمترین ریسک و سریعترین بازدهی را دارد و چرا، میگوید برای کسبوکارهای کوچک با سرمایه محدود، صادرات غیرمستقیم و فروش بر اساس سفارش مشتری معمولاً کمریسکترین روش ورود به بازارهای خارجی است.
در این روش ابتدا مشتری و سفارش واقعی پیدا میشود و سپس برای تأمین کالا اقدام میشود. به توصیه او، بهتر است ابتدا با سفارشهای کوچک وارد یک بازار مشخص شویم و پس از شناخت مشتریان و کسب تجربه، فعالیت خود را گسترش دهیم.
توکلی مزایای این روش را نیاز به سرمایه اولیه کمتر، کاهش ریسک انبار شدن کالا، امکان دریافت پیشپرداخت از مشتری و شروع سریعتر فروش و کسب درآمد پایدار برمیشمارد.
محدودیت پرداخت؛ سدّ اصلی تجارت بینالمللی
شهره توکلی درباره اینکه در شرایط فعلی کدام چالش شامل پرداخت، حملونقل یا اعتمادسازی سد راه اصلی تجارت بینالمللی ایران است و چه راهکار عملی برای دور زدن آن وجود دارد، میگوید در شرایط فعلی ایران، محدودیتهای پرداخت و انتقال پول یکی از مهمترین موانع تجارت بینالمللی است؛ زیرا حتی با پیدا کردن مشتری و تأمین کالا، دریافت پول از خریدار خارجی دشوار است.
به تأکید او، پیش از عقد قرارداد باید مسیر دریافت پول و حمل کالا جداگانه بررسی و تأیید شود، فقط از کانالهای شفاف و مجاز استفاده شود و به یک کشور یا مسیر واسطه وابسته نباشیم. او همچنین پرهیز از شرکتهای واسطه صوری و روشهای پنهانکردن مبدأ واقعی معامله را ضروری میداند.
این کارشناس بازرگانی بینالملل با اشاره به اینکه متأسفانه در شرایط فعلی کشور اکثر کشورهای همسایه داد و ستد خود با ایران را محدود کردهاند، میگوید داشتن پایگاه یا نفر ثالثی در یکی از کشورهای مقصد یا کشورهایی که با ایران ارتباط بهتری دارند، مانند ترکیه و پاکستان، از امور ضروری است.
البته به گفته او کشور عمان هم اخیراً به دنبال جذب سرمایهگذار خارجی است و به زودی جای کشور امارات را خواهد گرفت، ولی بهترین روش برای تولیدکنندگان کوچک و خانگی داشتن شخص یا کانالی در کشوری مطمئن است.
او همکاری با صرافیها و شرکتهای معتبر برای انتقال وجه با رعایت مقررات مربوطه را از دیگر راهکارها میداند؛ که البته به گفته توکلی با توجه به شرایط مالیاتی و نظارت سفتوسخت دولت بر روی صرافیها، محدودیتها و سختیهای خود را دارد.
استفاده از چند مسیر حملونقل جایگزین برای کاهش وابستگی به یک مسیر نیز از دیگر راهکارهاست که به گفته او این هم در تخصص شرکتهای حمل و دانش گستردهای را میطلبد.