انقلاب سبز در بورس: نفس تازه برای اقتصاد ایران

به گزارش خبرنگار صنعت مالی، سرمایه‌گذاری مسئولیت‌پذیر ESG تحولی بنیادین در مفاهیم سنتی مالی است که معیارهای غیرمالی را به قلب تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری تزریق می‌کند.

این پارادایم بر سه پایه استوار است: تأثیرات زیست‌محیطی (E) مانند مدیریت مصرف آب و انرژی، تعهدات اجتماعی (S) Including رعایت حقوق ذی‌نفعان و جامعه محلی، و اصول حکمرانی شفاف (G) مانند ساختار هیئت‌مدیره و شفافیت مالی.

در عمل، ESG به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهد که یک شرکت ثروت را چگونه خلق می‌کند؟ نه فقط چقدر خلق می‌کند؟ این نگاه، سرمایه‌گذاری را از یک تصمیم صرفاً اقتصادی به ابزاری برای مدیریت ریسک‌های بلندمدت و خلق ارزش پایدار برای تمام جامعه تبدیل می‌کند.

برای اقتصاد ایران که با چالش‌هایی مانند بحران آب، آلودگی هوا و نیاز به شفافیت دست‌و‌پنجه نرم می‌کند، توجه به این معیارها دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای جذب سرمایه، کاهش ریسک و تضمین پایداری بلندمدت کسب‌وکارها است.

نقشه راه تحول: نقش کلیدی نهادهای مالی

اما این تحول بزرگ بدون نقش‌آفرینی فعال نهادهای مالی اصلی کشور ممکن نخواهد بود. در این میان سازمان بورس و اوراق بهادار می‌تواند با الزام شرکت‌های بزرگ به انتشار گزارش پایداری بر اساس استانداردهای بین‌المللی، بازی را برای همیشه تغییر دهد.

این گزارش‌ها مانند کارت امتیازی هستند که به سرمایه‌گذاران نشان می‌دهند یک شرکت علاوه بر سودآوری، چقدر برای کره زمین و جامعه خود ارزش قائل است.

نمونه‌های پراکنده‌ای از این گزارش‌ها در بین شرکت‌های پتروشیمی و معدنی در حال ظهور است، اما این حرکت نیاز به شتاب بیشتری دارد.

برای مثال، یک شرکت فولادی که آب زیادی مصرف می‌کند، در گزارش پایداری خود باید به طور شفاف میزان مصرف آب، راهکارهای کاهش آن و تأثیراتش بر جامعه محلی (مانند شهرهای اطراف) را توضیح دهد.

دکتر محمدعلی دهقان دهنوی، عضو هیئت مدیره سازمان بورس، در گفت‌وگو با رسانه‌ها در اردیبهشت ۱۴۰۴ در این باره  تأکید کرده‌است:

در سال جاری، الزام انتشار گزارش پایداری برای شرکت‌های بزرگ را در دستور کار داریم. این یک الزام نظارتی نیست، بلکه ایجاد یک مزیت رقابتی برای شرکت‌های پیشرو است.

وی افزود: شرکت‌هایی که در گزارش‌دهی ESG پیشتاز باشند، در جذب سرمایه اولویت خواهند داشت. ما معتقدیم این کار باعث شفافیت سیستماتیک در بازار سرمایه می‌شود.

این اظهارات نشان می‌دهد سازمان بورس از مرحله حرف به عمل گذاشته و اجرای دستورالعمل گزارش‌دهی پایداری را به طور مشخص در برنامه سال جاری خود قرار داده است.

بانک‌ها: پیشگامان تأمین مالی سبز

بانک‌ها نیز  می‌توانند با طراحی تسهیلات سبز با کارمزد ترجیحی، سرمایه مورد نیاز برای تحول کسب‌وکارها را فراهم کنند.

پروژه‌های انرژی خورشیدی، کشاورزی پایدار و صنایع کم‌آب‌بر، مشتریان طبیعی این نوع تسهیلات هستند. این کار دو اثر مستقیم دارد: اول، هدایت نقدینگی سرگردان به سمت بخش‌های مولد و پایدار.

دوم، کاهش ریسک پرتفوی بانک‌ها، زیرا وام‌گیری به کسب‌وکارهای پربازده و کم‌ریسک در بلندمدت (به دلیل پایبندی به معیارهای محیط زیستی و اجتماعی) تعلق می‌گیرد.

توجه به همین مسئله بود که سبب شد مدیرعامل یکی از بانک‌های خصوصی در نشست سالانه بانک‌داری پایدار در خرداد ۱۴۰۴ در این باره از تصمیم این بانک در سال ۱۴۰۴، برای راه اندازی  اولین صندوق سرمایه‌گذاری مشترک با محوریت ESG را خبر دهد.

وی در این باره گفت: این صندوق به طور خاص در پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر و کشاورزی پایدار سرمایه‌گذاری خواهد کرد.هدف ما این است که تا پایان سال، حداقل ۲۰ درصد از تسهیلات جدیدمان به پروژه‌های سبز اختصاص یابد. این یک تعهد استراتژیک است.

این اعلام رسمی نشان می‌دهد بانک‌ها از مرحله مطالعه گذشته‌اند و به صورت عملی در حال اجرای مدل‌های مالی مبتنی بر ESG هستند.

بیمه: مدیری هوشمند برای ریسک‌های نوین

اما نباید از توانمندی صنعت بیمه در این دو جبهه غافل شد. صنعت بیمه از یک سو می تواند باطراحی محصولات نوآورانه، بیمه، خسارت ناشی از تغییرات اقلیمی برای کشاورزان یا بیمه مسئولیت زیست‌محیطی برای صنایع ارائه دهد. این محصولات، ریسک‌های جدید ناشی از بحران‌هایی مانند خشکسالی را پوشش می‌دهند و به کسب‌وکارها اجازه می‌دهند با آرامش خاطر بیشتر، به سمت مدل‌های پایدار حرکت کنند.

از سوی دیگر سرمایه‌گذاری هوشمند، شرکت‌های بیمه که دارای ذخایر مالی کلانی هستند، نیز در این میان حائز اهمیت است.

شرکت‌های بیمه اگر این ذخایر را به جای سرمایه‌گذاری در هر پروژه‌ای، به طور ویژه در شرکت‌های دارای رتبه ESG بالا سرمایه‌گذاری کنند، یک پیروزی دوطرفه حاصل می‌شود و در نتیجه  هم سودآوری بلندمدت و کم‌ریسک‌تر خود را تضمین می‌کنند و هم به عنوان یک سرمایه‌گذار نهادی قدرتمند، از کسب‌وکارهای مسئولیت‌پذیر حمایت مستقیم می‌کنند.

چنین رویکردی سبب شد تا علی استاد هاشمی رئیس جدید بیمه مرکزی در اولین نشست خبری خود در تیر ۱۴۰۴ بر این مسئله تاکید کند.

وی گفت: یکی از اولویت‌های اصلی ما در سال ۱۴۰۴، توسعه بیمه‌های سبز و ایجاد سازوکارهای تشویقی برای شرکت‌های بیمه‌ای است که در سبد سرمایه‌گذاری خود به معیارهای ESG توجه می‌کنند. این تنها راه کاهش ریسک‌های سیستماتیک در صنعت بیمه است.

ما معتقدیم بیمه باید پیشگام مدیریت ریسک‌های زیست محیطی باشد.

این اظهار نظر نشان می‌دهد موضوع ESG در بالاترین سطح مدیریتی صنعت بیمه مطرح است و به یک اولویت اجرایی تبدیل شده‌است.

بازنده‌ای در میدان نیست

باید گفت که سرمایه‌گذاری مسئولیت‌پذیر یک مد زودگذر نیست، بلکه آینده اجتناب‌ناپذیر بازارهای مالی جهان است.

برای اقتصاد ایران، حرکت به سمت ESG حتماً با چالش‌هایی مانند نبود داده شفاف، ضعف زیرساخت‌های اندازه‌گیری و مقاومت فرهنگی در برخی شرکت‌هاروبرو خواهد شد، اما در نهایت یک فرصت طلایی برای اقتصاد مردم حور محسوب می‌شود.

چنین شرایطی مزایایی چون کاهش ریسک سیستماتیک برای کل اقتصاد،  جذب نقدینگی سرگردان به سمت پروژه‌های مولد

و حفظ و نجات منابع طبیعیِ در معرض نابودی همزمان با خود به همراه دارد.

اخیراً کارشناسان، صاحبنظران و مسئولان مرتبط به این حوزه نیز در سخنان خود از  حرکت به سمت ESG  سخن می گویند و این سخنان نشان‌دهنده آن است که حرکت به سمت ESG  به تدریح در حال خارج شدن از مرحله تئوری و مطالعه خارج شده‌ است.

اکنون به نظر می رسد این امر در برنامۀ اجرایی نهادهای مالی کشور کاملاً مورد توجه قرار دارد و پیش بینی می‌شود شرکت‌هایی که امروز خود را با این پارادایم جدید تطبیق دهند، نه تنها سهامداران بیشتری، بلکه ذینفعان وفادارتری  هم خواهند داشت.

در افق بلندمدت، بازنده‌ای در این میدان وجود نخواهد داشت: سرمایه‌گذاران به سود پایدار می‌رسند، شرکت‌ها آینده خود را تضمین می‌کنند و محیط زیست و جامعه نفس راحتی خواهند کشید.

نویسنده : نازنین زهرا آقازاده