رویکرد حاکم بر بازار سرمایه نباید محافظه‌کارانه باشد/ فاصله معنادار بورس ایران با فناوری های روز دنیا
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه توکنایز کردن دارایی‌ها و فراهم‌سازی بستر معاملات ۲۴ ساعته، از جمله الزامات تحول دیجیتال در بازارهای مالی مدرن است، گفت: این فناوری‌ها مزایای بی‌شماری از جمله افزایش نقدشوندگی، شفافیت حداکثری، کاهش هزینه‌های مبادلات، تسهیل مشارکت سرمایه‌گذاران خرد و دسترسی 24 ساعته به بازار را به همراه دارند.
به گزارش صنعت مالی، با شتاب گرفتن تحولات فناورانه در بازارهای مالی جهان و نفوذ فناوری‌های نوین همچون هوش مصنوعی و دارایی‌های توکنایزشده (Tokenized Assets) در ساختار بورس‌های بین‌المللی، این پرسش اساسی مطرح است که بازار سرمایه ایران در مواجهه با این تحولات به کدام سو می‌رود و چه موانعی بر سر راه به‌کارگیری ابزارهای نوین مالی وجود دارد.
خبرنگار بورس صنعت مالی برای واکاوی این موضوع، گفت‌وگویی با جعفر قادری عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون ویژه حمایت از تولید خانه ملت ترتیب داده که مشروح این گپ و گفت از نظرتان می‌گذرد:
رویکرد حاکم بر بازار سرمایه نباید کاملاً محافظه‌کارانه باشد
صنعت مالی: با توجه به اینکه جنابعالی به عنوان عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی اشراف کامل بر تحولات بازار سرمایه دارید، بفرمایید بورس ایران در برابر تحولات فناوری، به‌‌خصوص با ورود هوش مصنوعی به حوزه مدیریت دارایی‌ها، به کدام سو می‌رود و تحلیل شما از این روند چیست؟
قادری: اجازه بدهید در پاسخ به این پرسش، پیش از هر چیز به یک واقعیت ساختاری اشاره کنم؛ در حال حاضر، فاصله زیادی میان وضعیت فعلی بازار سرمایه کشورمان با استانداردهای روز دنیا وجود دارد. اگرچه ابزارهای نوین مانند هوش مصنوعی می‌توانند در تحلیل بازار، مدیریت دارایی‌ها، پیش‌بینی روندها و ارائه مشاوره مالی تحولات ژرفی ایجاد کنند، اما رویکرد حاکم بر بازار سرمایه ما و اقدامات صورت‌گرفته، نباید کاملاً محافظه‌کارانه باشد و تا زمانی که زمینه و بستر مناسب برای معرفی ابزارهای نوین تأمین مالی و تکنولوژی‌های پیشرفته فراهم نشده و این ساختارها به درستی مهندسی نشوند، بازار سرمایه نخواهد توانست به عنوان یک اهرم کارآمد، مشکلات بخش تولید را حل‌وفصل کند. اقدامات فعلی بیشتر جنبه رفع تکلیف دارد و تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله زیادی داریم.
صنعت مالی: یکی از مباحث داغ این روزها در بازارهای مالی جهانی، مقوله «توکنایز کردن دارایی‌ها» (Tokenized Assets) و امکان انجام معاملات به صورت ۲۴ ساعته است. به نظر شما، آیا چنین امکانی در بورس ایران قابل تحقق است؟ مزایای آن چیست و چه راهکارهایی برای پیاده‌سازی این ساختار پیشنهاد میکنید؟
قادری: توکنایز کردن دارایی‌ها و فراهم‌سازی بستر معاملات ۲۴ ساعته، از جمله الزامات تحول دیجیتال در بازارهای مالی مدرن است.
این فناوری‌ها مزایای بی‌شماری از جمله افزایش نقدشوندگی، شفافیت حداکثری، کاهش هزینه‌های مبادلات، تسهیل مشارکت سرمایه‌گذاران خرد و دسترسی 24 ساعته به بازار را به همراه دارند.
با این حال، اجرای این طرح در بورس ایران پیش از هر چیز نیازمند اصلاحات عمیق زیرساختی، بازنگری در قوانین پولی و بانکی و ایجاد امنیت سایبری مطمئن است.
پیشنهاد مشخص ما این است که نهادهای قانون‌گذار و اجرایی کشور، به‌‌خصوص شورای عالی بورس و بانک مرکزی با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان و نخبگان مالی، ابتدا بسترهای آزمایشی را راه‌اندازی کنند تا ضمن ارزیابی ریسک‌ها، زمینه برای پذیرش حقوقی و فنی دارایی‌های توکنایزشده فراهم شود و تا زمانی که نگاه ما به فناوری، نگاهی تهدیدمحور باشد، بهره‌برداری از این مزایا ناممکن خواهد بود.
صنعت مالی: ارزیابی شما از جایگاه فعلی نهادهای مالی کشور چیست؟ به چه میزان این نهادها در لبه دانش و فناوری حرکت می‌کنند و میزان موفقیت آنان را در این زمینه چگونه ارزیابی میکنید؟
قادری: همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره کردم، نهادهای مالی ما هنوز با لبه دانش و فناوری فاصله دارند، اما در حال پیشرفت هستیم و ساختار حاکم بر کارگزاری‌ها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و بانک‌ها باید مدرن شود تا همگام با تحولات جهانی حرکت کنیم.
میزان موفقیت این نهادها در به‌کارگیری فناوری‌های نوین است و باید از رویکرد محافظه‌کارانه خارج شده و به جستجو تغییر مسیر دهیم. مدیران این نهادها ترجیح می‌دهند باید از روش‌های سنتی و کم‌ریسک خارج شوند و همین امر موجب نوآوری، رقابت‌پذیری و ارتقای کارایی بازار سرمایه خواهد شد.
صنعت مالی: چرا نهادهای حاکمیتی کلیدی مانند سازمان بورس و اوراق بهادار و بانک مرکزی، تاکنون استفاده جدی و ساختاری از هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین را آغاز نکرده‌اند و علت اصلی این انفعال را در چه چیزی می‌بینید؟
قادری: پاسخ این پرسش در چند لایه قابل تحلیل است. نخست اینکه، نهادهای حاکمیتی ما بیش از حد درگیر روزمرگی‌ها و مدیریت بحران‌های کوتاه‌مدت ناشی از تورم، نوسانات نرخ ارز و مشکلات کلان اقتصادی هستند و فرصت یا برنامه‌ریزی راهبردی برای آینده‌پژوهی فناوری ندارند. دوم، ساختار بروکراسی حاکم بر این نهادها انعطاف لازم را برای استقبال از فناوری‌های نوپدید ندارد. سومین و مهم‌ترین علت، ترس از مسئولیت و نبود قوانین پشتیبان است؛ مدیران نهادهای حاکمیتی نگرانند که ورود به حوزه‌های ناشناخته مانند هوش مصنوعی و دارایی‌های دیجیتال، چالش‌های نظارتی یا پیامدهای پیش‌بینی‌نشده‌ای ایجاد کند که پاسخگوی آن نباشند. بنابراین، تا زمانی که نگاه حاکمیتی از مدیریت دستوری به سمت حمایت از نوآوری و تسهیل‌گری تغییر نکند، شاهد تحول جدی در این حوزه نخواهیم بود.