اصلاح قیمت بنزین بدون مهار تورم میتواند فشار معیشتی را تشدید کند
یک عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با تأکید بر ضرورت بررسی همهجانبه اصلاح قیمت بنزین گفت: هرگونه افزایش قیمت سوخت در شرایط تورمی باید بهصورت تدریجی، قابل پیشبینی و همراه با سیاستهای حمایتی و کنترل انتظارات تورمی انجام شود؛ چراکه اصلاح قیمتی بدون توجه به قدرت خرید خانوارها و آثار مستقیم و غیرمستقیم آن بر هزینه حملونقل و قیمت کالاها میتواند فشار معیشتی و تورمی را تشدید کند.
آلبرت بغزیان، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، در گفتوگو با صنعت مالی، با اشاره به موضوع اصلاح قیمت بنزین اظهار کرد: هرگونه تصمیم درباره قیمت بنزین باید با در نظر گرفتن مجموعهای از متغیرهای اقتصادی از جمله نرخ تورم، قدرت خرید خانوارها، هزینه حملونقل، وضعیت تولید و شرایط عمومی اقتصاد کشور اتخاذ شود؛ چراکه بنزین کالایی نیست که تغییر قیمت آن تنها بر هزینه سوخت اثر بگذارد، بلکه افزایش قیمت آن میتواند بهصورت مستقیم و غیرمستقیم بر بخشهای مختلف اقتصاد اثرگذار باشد.
وی افزود: در شرایطی که اقتصاد با تورم بالا مواجه است، افزایش قیمت بنزین بدون طراحی یک بسته سیاستی جامع میتواند انتظارات تورمی را افزایش دهد. فعالان اقتصادی و مردم زمانی که با افزایش قیمت یک کالای مهم و راهبردی مواجه میشوند، ممکن است انتظار داشته باشند قیمت سایر کالاها و خدمات نیز افزایش پیدا کند و همین موضوع میتواند به موج جدیدی از افزایش قیمتها منجر شود.
اصلاح قیمت بنزین باید تدریجی و قابل پیشبینی باشد
بغزیان ادامه داد: این موضوع به معنای آن نیست که قیمت بنزین نباید اصلاح شود، بلکه مسئله اصلی زمان، نحوه و میزان اصلاح قیمت است. اگر قرار باشد اصلاح قیمت انجام شود، باید مشخص باشد که این اقدام در چه چارچوبی صورت میگیرد و چه تمهیداتی برای جلوگیری از انتقال شوک قیمتی به سایر بازارها اندیشیده شده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه نمیتوان مسئله بنزین را صرفاً از منظر قیمت بررسی کرد، گفت: پیش از اصلاح قیمت باید به موضوعاتی مانند مصرف بالای سوخت، قاچاق، کیفیت خودروها، حملونقل عمومی، الگوی سفر و بهرهوری ناوگان حملونقل توجه شود. اگر قیمت افزایش یابد اما این مشکلات همچنان پابرجا باشد، ممکن است نتیجه مورد انتظار سیاستگذار حاصل نشود.
افزایش قیمت سوخت نباید به خانوارهای کمدرآمد فشار وارد کند
وی تصریح کرد: یکی از مهمترین ملاحظات در این زمینه، وضعیت معیشتی خانوارهاست. در شرایط تورمی، درآمد بخش قابل توجهی از خانوارها متناسب با افزایش هزینهها رشد نکرده است؛ بنابراین هرگونه افزایش هزینه حملونقل میتواند فشار بیشتری به خانوارها وارد کند.
بغزیان افزود: به همین دلیل، سیاست اصلاح قیمت باید بهگونهای طراحی شود که اقشار کمدرآمد بیشترین آسیب را نبینند. حمایت از این گروهها نباید صرفاً پس از افزایش قیمت و ایجاد آثار تورمی انجام شود، بلکه باید همزمان با اجرای سیاست اصلاحی، سازوکارهای حمایتی نیز پیشبینی شده باشد.
اثر بنزین بر قیمت کالاها را نباید نادیده گرفت
این اقتصاددان با اشاره به آثار غیرمستقیم افزایش قیمت بنزین بر کالاها و خدمات اظهار کرد: حملونقل یکی از نهادههای بسیاری از فعالیتهای اقتصادی است. حتی اگر سهم بنزین در قیمت تمامشده یک کالا بالا نباشد، افزایش هزینه جابهجایی میتواند در زنجیره توزیع و خدمات اثرگذار باشد.
وی ادامه داد: بنابراین باید میان اثر مستقیم افزایش قیمت بنزین و اثر روانی و انتظاری آن تفاوت قائل شد. ممکن است اثر مستقیم افزایش قیمت سوخت بر برخی کالاها محدود باشد، اما اگر انتظارات تورمی شکل بگیرد، واکنش بازار میتواند بسیار گستردهتر از اثر واقعی افزایش هزینه سوخت باشد.
منابع حاصل از اصلاح قیمت باید شفاف هزینه شود
بغزیان با اشاره به اهمیت نحوه مصرف منابع حاصل از اصلاح قیمت بنزین گفت: مردم باید بدانند منابع ناشی از این سیاست قرار است چگونه هزینه شود. اگر این منابع صرف بهبود حملونقل عمومی، توسعه زیرساختها، کاهش ناترازی انرژی و حمایت هدفمند از خانوارهای آسیبپذیر شود، پذیرش اجتماعی سیاست افزایش خواهد یافت.
وی افزود: دولت باید نشان دهد که هدف از اصلاح قیمت صرفاً افزایش درآمد نیست، بلکه منابع حاصل از آن در مسیر اصلاح ساختار انرژی و بهبود شرایط اقتصادی هزینه خواهد شد. شفافیت در این زمینه میتواند از شکلگیری نگرانی و بیاعتمادی در جامعه جلوگیری کند.
افزایش قیمت بهتنهایی مصرف سوخت را اصلاح نمیکند
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تأکید کرد: اصلاح قیمت انرژی زمانی میتواند موفق باشد که بخشی از منابع آن به افزایش بهرهوری اختصاص پیدا کند. نمیتوان صرفاً قیمت را افزایش داد و انتظار داشت مصرف بهطور پایدار کاهش پیدا کند.
وی گفت: زمانی که خودروها پرمصرف هستند و حملونقل عمومی از کیفیت و پوشش کافی برخوردار نیست، افزایش قیمت سوخت بهتنهایی راهحل ناترازی انرژی نخواهد بود. سیاستگذار باید همزمان با اصلاح قیمت، برای کاهش مصرف از طریق بهبود کیفیت خودروها و توسعه حملونقل عمومی نیز برنامه داشته باشد.
اصلاح قیمت بنزین باید در قالب یک بسته اقتصادی اجرا شود
بغزیان با اشاره به ضرورت توجه به تجربههای گذشته اظهار کرد: یکی از درسهای مهم سیاستهای قیمتی این است که دولت باید پیش از اجرای تصمیم، آثار آن را بر متغیرهای مختلف اقتصادی ارزیابی کند. اصلاح قیمت بنزین باید همراه با سیاستهای مکمل در حوزه دستمزد، حملونقل، تولید و حمایت اجتماعی باشد تا فشار آن بر دهکهای پایین درآمدی کاهش پیدا کند.
وی خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی، اولویت باید ایجاد ثبات اقتصادی و کاهش انتظارات تورمی باشد. اگر جامعه احساس کند افزایش قیمت بنزین به معنای آغاز زنجیرهای از افزایش قیمتهاست، حتی پیش از تحقق آثار واقعی، بازارها میتوانند واکنش نشان دهند. بنابراین اطلاعرسانی شفاف و اقناع افکار عمومی نیز بخشی از سیاست اقتصادی محسوب میشود.
مهار تورم؛ پیششرط اصلاحات قیمتی
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: در نهایت، اصلاح قیمت بنزین باید در قالب یک بسته اصلاحات اقتصادی دیده شود، نه یک تصمیم منفرد. اگر هدف کاهش مصرف، مقابله با قاچاق و اصلاح ناترازی انرژی است، باید مجموعهای از سیاستهای قیمتی، غیرقیمتی و حمایتی همزمان اجرا شود.
بغزیان تأکید کرد: در شرایط تورمی، بهترین سیاست آن است که دولت ابتدا زمینه کاهش فشار تورمی را فراهم کند و سپس اصلاحات قیمتی را با شیب مناسب و همراه با حمایت از اقشار آسیبپذیر پیش ببرد. در غیر این صورت، افزایش قیمت بنزین میتواند به جای آنکه صرفاً یک اصلاح اقتصادی باشد، به عاملی برای تشدید فشار معیشتی و افزایش انتظارات تورمی تبدیل شود.