ایجاد بستری امن برای رشد نوآوری‌های دیجیتال در کشور/ از حکمرانی پلتفرم‌های آنلاین تا تنظیم‌گری هوشمند
عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، برنامه مجلس شورای اسلامی را ایجاد بستری امن برای رشد نوآوری‌های دیجیتال در کشور برشمرد و تنظیم‌گری هوشمند را راه توسعه کسب و کارهای آنلاین عنوان کرد.
به گزارش صنعت مالی، در عصر حاضر، پلتفرم‌های آنلاین از یک ابزار جانبی به ستون اصلی اقتصاد دیجیتال و معیشت میلیون‌ها شهروند تبدیل شده‌اند. با این حال، چالش‌هایی نظیر نوسانات قیمت، عدم شفافیت در عرضه و ضرورت تدوین قوانین جدید، بحث‌های گسترده‌ای را در محافل اقتصادی برانگیخته است.
خبرنگار صنعت مالی در گفتوگو با منصور شکراللهی عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی درباره گذار از سیاست‌های مسدودسازی به سمت «تنظیم‌گری هوشمند»، قانون‌گذاری و راهکارهای مقابله با تخلفات پلتفرم‌ها گفتوگو کرده تا دریابد آینده این حوزه در ساختار قانونی کشور چگونه رقم خواهد خورد.
در گفتوگو با شکراللهی عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی ابعاد مختلف فعالیت پلتفرم‌های آنلاین، ضرورت گذار از رویکردهای سلبی به تنظیم‌گری هوشمند و راهکارهای مقابله با تخلفات احتمالی در این بسترها مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
گپ و گفت صنعت مالی با شکراللهی عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در پی می‌آید:
نقش کلیدی پلتفرم‌های آنلاین در آینده اقتصاد دیجیتال ایران
صنعت مالی: در حال حاضر دیدگاه‌های متفاوتی پیرامون نحوه مواجهه با پلتفرم‌های آنلاین وجود دارد. آیا سیاست‌های مسدودسازی، راهکاری کارآمد برای مدیریت این فضا محسوب می‌شود یا باید به سمت تنظیم‌گری هوشمند حرکت کرد؟
شکراللهی: مسدودسازی به‌عنوان یک راهکار مطلق، دردی از چالش‌های پیچیده فضای مجازی دوا نمی‌کند. ما باید بپذیریم که پلتفرم‌های آنلاین امروز به بخش جدایی‌ناپذیری از اقتصاد و زیست اجتماعی مردم تبدیل شده‌اند. رویکرد صحیح، گذار از سیاست‌های سلبی به سمت تنظیم‌گری هوشمند است.
این تنظیم‌گری باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن صیانت از حقوق مردم و امنیت ملی، بستر برای رشد کسب‌وکارهای دیجیتال فراهم شود. تقابل با تکنولوژی بدون ارائه جایگزین یا سازوکار نظارتی کارآمد، تنها منجر به آسیب به اکوسیستم کارآفرینی کشور می‌شود.
صنعت مالی: مجلس شورای اسلامی چه برنامه‌های مشخصی برای تدوین قوانین شفاف و جامع در حوزه پلتفرم‌های آنلاین دارد تا حقوق کسب‌وکارها و کاربران تأمین شود؟
شکراللهی: مجلس شورای اسلامی به طور جدی پیگیر تدوین قوانین شفاف برای ساماندهی پلتفرم‌هاست. ما به‌دنبال بستری هستیم که در آن، تکالیف و حقوق پلتفرم‌ها مشخص باشد. یکی از اولویت‌های مجلس، قانون‌گذاری برای حمایت از کسب‌وکارهای خرد و متوسطی است که معیشت بخش بزرگی از مردم به پلتفرم‌های آنلاین گره خورده است. قوانین جدید باید ثبات‌آفرین باشند تا سرمایه‌گذاران و فعالان این حوزه بتوانند با اطمینان در فضای قانونی فعالیت کنند.
صنعت مالی: با توجه به طرح‌های مطرح شده در کمیسیون فرهنگی پیرامون «صوت و تصویر فراگیر»، ارزیابی شما از این اقدامات و احتمال تصویب و اجرای آن چیست؟
شکراللهی: طرح‌های مربوط به ساماندهی صوت و تصویر فراگیر با هدف ایجاد چارچوب‌های قانونی برای تولید و توزیع محتوا مطرح شده است.
نگاه مجلس در این حوزه، ایجاد توازن میان آزادی عمل بخش خصوصی و رعایت الزامات فرهنگی و قانونی کشور است. طبیعی است که هر طرحی پیش از تبدیل شدن به قانون، نیازمند کارشناسی دقیق فنی و حقوقی است تا پیامدهای ناخواسته‌ای برای کسب‌وکارهای این حوزه نداشته باشد. در حال حاضر بحث‌های جدی در جریان است تا پختگی این طرح‌ها در صحن علنی و در تعامل با شورای نگهبان تضمین شود.
صنعت مالی: گزارش‌هایی مبنی بر رفتارهای غیرمنصفانه برخی پلتفرم‌ها از جمله «خالی‌فروشی» و «قیمت‌سازی کاذب» شنیده می‌شود. تحلیل شما در این خصوص چیست و چه نهادی باید با این موارد برخورد کند؟
شکراللهی: پدیده قیمت‌سازی کاذب و خالی‌فروشی در برخی پلتفرم‌ها، نه‌تنها اعتماد عمومی را مخدوش می‌کند، بلکه به اقتصاد مصرف‌کننده نیز آسیب می‌زند.
این موضوع از دید قانون‌گذار پنهان نمانده است. برخورد با این تخلفات نیازمند همکاری دولت، قوه قضائیه و دستگاه‌های نظارتی مانند تعزیرات است. پلتفرم‌ها نباید به ابزاری برای اخلال در نظام عرضه و تقاضا تبدیل شوند و در صورت مشاهده چنین رویه‌هایی، باید برخوردهای قانونی بازدارنده صورت گیرد.
صنعت مالی: برای جلوگیری از رفتارهای متخلفانه در پلتفرم‌ها، قوه قضائیه و دولت چه برنامه‌های عملیاتی باید در دستورکار قرار دهند؟
شکراللهی: قوه قضائیه و دولت باید با استفاده از ابزارهای فناوری‌محور، سیستم‌های نظارت هوشمند را جایگزین برخوردهای سنتی کنند. به جای نظارت پسینی و مقطعی، باید پلتفرم‌ها موظف به رعایت استانداردهای شفافیت داده‌ای و نظارت بر الگوریتم‌های قیمت‌گذاری شوند.
ایجاد «رگولاتوری تخصصی» که بتواند تخلفات را به صورت برخط شناسایی کند، ضروری است. همچنین آموزش کاربران و ایجاد سامانه‌های شکایات مردمی می‌تواند به ارتقای سلامت این بازارها کمک کند.
صنعت مالی: آیا در کمیسیون‌های تخصصی مجلس درباره نحوه تعامل با شرکت‌های فناوری اطلاعات و پلتفرم‌های بزرگ، گفتگوهای تخصصی صورت گرفته است؟
شکراللهی: بله، در جلسات کمیسیون‌های تخصصی مجلس، ارتباط مستمری با فعالان صنعت فناوری اطلاعات برقرار است.
معتقدیم بدون شنیدن صدای بخش خصوصی و متخصصان فنی، نمی‌توان قانون موفق وضع کرد. بسیاری از کاستی‌های گذشته به‌دلیل عدم شناخت دقیق از ماهیت عملکرد پلتفرم‌ها بوده است.
در برنامه‌های فعلی، سلسله‌نشست‌هایی با مدیران پلتفرم‌ها و تشکل‌های صنفی فناوری اطلاعات داریم تا قوانین، واقع‌بینانه و مبتنی بر مقتضیات روز تدوین شوند.
نقش پلتفرم‌های آنلاین در بهره‌وری اقتصادی
صنعت مالی: نگاه کلی شما به نقش پلتفرم‌های آنلاین در توسعه اقتصاد دیجیتال چیست؟
شکراللهی: پلتفرم‌های آنلاین پیشران‌های اقتصاد دیجیتال در کشور هستند. این پلتفرم‌ها با کاهش هزینه‌های مبادله، ایجاد اشتغال و تسهیل دسترسی مردم به کالا و خدمات، نقش کلیدی در بهره‌وری اقتصادی ایفا کرده‌اند.
نگاه کلان مجلس به این موضوع، نه نگاه مچ‌گیری و ایجاد محدودیت، بلکه نگاه توسعه‌گرایانه است؛ البته رشد این پلتفرم‌ها باید در چارچوب قانون و با رعایت عدالت اجتماعی صورت گیرد.
صنعت مالی: برای جلوگیری از «انحصار» در پلتفرم‌های بزرگ که ممکن است موجب آسیب به رقبای کوچک‌تر شود، چه تدابیری اندیشیده‌اید؟
شکراللهی: انحصار در بازارهای دیجیتال، آفت نوآوری است. قوانین رقابت در فضای مجازی باید به‌گونه‌ای به‌روزرسانی شوند که پلتفرم‌های بزرگ نتوانند از قدرت بازار خود برای حذف ناعادلانه رقبا استفاده کنند.
این موضوع در دستورکار بررسی‌های حقوقی مجلس قرار دارد تا با وضع مقررات «رقابت عادلانه»، از کسب‌وکارهای نوپا و کوچک حمایت شود.
صنعت مالی: درخصوص حریم خصوصی کاربران که از دغدغه‌های اصلی در استفاده از پلتفرم‌هاست، مجلس چه برنامه‌ای دارد؟
شکراللهی: حفاظت از داده‌های کاربران خط قرمز ماست. در قوانین در حال تدوین، الزامات سخت‌گیرانه‌ای برای پلتفرم‌ها جهت صیانت از داده‌های شخصی مردم پیش‌بینی شده است.
پلتفرم‌هایی که داده‌های کاربران را جمع‌آوری می‌کنند، باید در قبال امنیت این داده‌ها پاسخگو باشند و هرگونه نشت یا سوءاستفاده از آن، تبعات حقوقی سنگینی برای آنان خواهد داشت.
صنعت مالی: می‌توان امیدوار بود شاهد تعامل سازنده بین دولت و پلتفرم‌ها باشیم؟
شکراللهی: هدف ما دستیابی به این تعامل سازنده است. دولت و پلتفرم‌ها نباید در دو سوی مقابل هم باشند، بلکه باید در یک زنجیره همکاری برای ارتقای خدمات به مردم قرار گیرند. زمانی که قواعد بازی شفاف و عادلانه باشد، پلتفرم‌ها نیز با میل و رغبت خود را با استانداردها تطبیق می‌دهند. این رویکرد، پایداری فعالیت آن‌ها و امنیت کاربران را همزمان تضمین می‌کند.
صنعت مالی: برخی کارشناسان معتقدند قوانین موجود برای فضای مجازی قدیمی هستند. آیا برنامه‌ای برای بازنگری کلی در قوانین وجود دارد؟
شکراللهی: نوسازی قوانین در حوزه فناوری، امری اجتناب‌ناپذیر است. مجلس در پی تدوین بسته‌های قانونی چابک است که قابلیت انطباق با تغییرات سریع تکنولوژیک را داشته باشند و از رویکرد «قانون‌گذاری ثابت و غیرقابل تغییر» عبور کنیم.
صنعت مالی: نقش مردم و کاربران در بهبود کیفیت فعالیت پلتفرم‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
شکراللهی: نقش کاربران کلیدی است. نظارت‌های مردمی و گزارش‌دهی تخلفات، بهترین ابزار برای شناسایی آسیب‌هاست. ما در حال بررسی طرحی هستیم که مکانیزم‌های «بازخوردمحور» در پلتفرم‌ها تقویت شوند تا خود مردم، نخستین ناظر بر عملکرد این پلتفرم‌ها باشند و سیستم‌های نظارتی دولتی نیز بر اساس این داده‌های مردمی عمل کنند.
صنعت مالی: برای حمایت از نیروی انسانی و نخبگان شاغل در پلتفرم‌های آنلاین، تمهیداتی اندیشیده شده است؟
شکراللهی: نخبگان فناوری، سرمایه‌های ملی ما هستند. در قوانین مرتبط با اقتصاد دیجیتال، تلاش داریم حمایت‌های بیمه‌ای، مالیاتی و زیرساختی برای شرکت‌های دانش‌بنیان و پلتفرم‌های نوآور در نظر بگیریم تا از خروج نیروی انسانی متخصص جلوگیری کرده و انگیزه برای فعالیت در داخل کشور تقویت شود.
صنعت مالی: رویکرد مجلس شورای اسلامی درخصوص پلتفرم‌هایی که به صورت بین‌المللی فعالیت می‌کنند، چیست؟
شکراللهی: اصل بر فعالیت براساس قوانین داخلی است. پلتفرم‌های بین‌المللی اگر مایل به فعالیت در بازار ایران هستند، باید نمایندگی قانونی داشته و به قوانین کشور، به‌‌خصوص در حوزه حفظ داده‌های ملی و مقررات تجاری پایبند باشند. این یک استاندارد جهانی است و ما نیز بر رعایت آن تأکید داریم.
صنعت مالی: چشم‌انداز شما از وضعیت پلتفرم‌های آنلاین چیست؟
شکراللهی: چشم‌انداز ما ایجاد یک فضای امن، شفاف و پویاست، امیدواریم تا پایان این دوره، با تصویب قوانین کارآمد، شاهد ثبات در عملکرد پلتفرم‌ها باشیم، به‌طوری‌که هم کسب‌وکارها با آرامش خاطر به توسعه فعالیت‌های خود بپردازند و هم مردم از خدمات باکیفیت و ایمن بهره‌مند شوند. هدف ما تبدیل شدن به کشوری پیشرو در حوزه حکمرانی دیجیتال است.
گفتوگو از حسین بوذری
بیشتر بخوانید: