توسعه CNG و خودروهای برقی؛ راهکاری برای مدیریت ناترازی بنزین

افزایش مصرف بنزین و فاصله میان تولید و مصرف، ناترازی این حامل انرژی را به یکی از چالش‌های مهم اقتصاد و صنعت انرژی کشور تبدیل کرده است؛ چالشی که علاوه بر تحمیل هزینه‌های قابل توجه برای تأمین سوخت، ضرورت بازنگری در الگوی مصرف و سبد سوخت حمل‌ونقل را بیش از گذشته نمایان کرده است. در این میان، توسعه خودروهای گازسوز و استفاده گسترده‌تر از ظرفیت CNG در کنار افزایش سهم خودروهای برقی، می‌تواند بخشی از فشار موجود بر شبکه تأمین بنزین را کاهش دهد.

در شرایطی که افزایش تولید به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی رشد مصرف باشد، مدیریت تقاضا، افزایش بهره‌وری خودروها، توسعه زیرساخت‌های CNG و ایجاد بستر مناسب برای گسترش خودروهای برقی از جمله راهکارهایی است که می‌تواند به مدیریت پایدار ناترازی بنزین کمک کند. البته تحقق این اهداف نیازمند سرمایه‌گذاری، سیاست‌گذاری منسجم، توسعه زیرساخت‌ها و مشارکت بخش خصوصی است.

در همین راستا، خبرنگار صنعت مالی، با فرهاد شهرکی، نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس، گفت‌وگویی داشته است که در ادامه مشروح آن را می‌خوانیم.

صنعت مالی: با توجه به افزایش مصرف بنزین و تشدید ناترازی در این حوزه، به نظر شما مهم‌ترین راهکار برای مدیریت مصرف و کاهش فشار بر تولید و واردات بنزین چیست؟

مسئله ناترازی بنزین امروز به یکی از موضوعات مهم در حوزه انرژی کشور تبدیل شده و برای مدیریت آن نمی‌توان صرفاً به افزایش تولید بنزین متکی بود. افزایش ظرفیت پالایشی و بهینه‌سازی پالایشگاه‌ها ضروری است، اما در کنار آن باید سمت مصرف را نیز مدیریت کنیم. یکی از مهم‌ترین اقدامات، متنوع‌سازی سبد سوخت کشور و کاهش وابستگی حمل‌ونقل به بنزین است.

در این زمینه، توسعه صنعت CNG و افزایش سهم خودروهای گازسوز می‌تواند نقش مؤثری در کاهش مصرف بنزین داشته باشد. کشور ما از نظر ذخایر و تولید گاز ظرفیت قابل‌توجهی دارد و باید از این مزیت برای مدیریت مصرف سوخت در بخش حمل‌ونقل استفاده کنیم.

صنعت مالی: با وجود سابقه طولانی استفاده از CNG در کشور، چرا این ظرفیت هنوز نتوانسته به شکل مطلوب به کاهش مصرف بنزین کمک کند؟

یکی از مشکلات این است که توسعه CNG در مقاطعی با سیاست‌گذاری منسجم و مستمر دنبال نشده است. برای توسعه این بخش باید مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان انجام شود؛ از توسعه و نوسازی جایگاه‌های CNG گرفته تا حمایت از تولید و تبدیل خودروهای دوگانه‌سوز و ایجاد مشوق برای مصرف‌کنندگان.

همچنین باید کیفیت و ایمنی خودروهای گازسوز مورد توجه جدی قرار گیرد. اگر قرار است مردم به سمت خودروهای گازسوز حرکت کنند، باید این خودروها از نظر استاندارد، ایمنی، عملکرد و هزینه نگهداری برای مصرف‌کننده جذاب باشند. سیاست‌گذاری باید به‌گونه‌ای باشد که انتخاب CNG برای مردم صرفاً ناشی از اجبار نباشد، بلکه از نظر اقتصادی نیز انتخابی منطقی و مقرون‌به‌صرفه باشد.

صنعت مالی: آیا توسعه خودروهای گازسوز می‌تواند در کوتاه‌مدت تأثیر محسوسی بر ناترازی بنزین داشته باشد؟

بله، به شرط آنکه توسعه آن هدفمند و همراه با برنامه مشخص باشد. ما برای حل ناترازی بنزین به مجموعه‌ای از راهکارهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت نیاز داریم. در کوتاه‌مدت، افزایش سهم CNG در سبد سوخت خودروها می‌تواند بخشی از مصرف بنزین را جابه‌جا کند و در میان‌مدت نیز باید توسعه خودروهای کم‌مصرف و برقی را دنبال کنیم.

البته این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است. نمی‌توان صرفاً اعلام کرد که خودروهای گازسوز یا برقی افزایش پیدا کنند؛ باید زیرساخت، تأمین سوخت، شبکه جایگاه‌ها، شبکه برق، تولید خودرو و خدمات پس از فروش نیز متناسب با آن توسعه پیدا کند.

صنعت مالی: در کنار CNG، خودروهای برقی چه جایگاهی در مدیریت ناترازی بنزین دارند؟

توسعه خودروهای برقی یکی از راهکارهای اساسی برای کاهش مصرف بنزین در بلندمدت است. هر میزان که بتوانیم بخشی از حمل‌ونقل کشور را از سوخت‌های مایع به سمت برق حرکت دهیم، فشار بر مصرف بنزین کاهش پیدا خواهد کرد. با این حال، توسعه خودروهای برقی باید متناسب با ظرفیت شبکه برق کشور انجام شود.

اگر بدون توجه به ناترازی برق، صرفاً تعداد خودروهای برقی را افزایش دهیم، ممکن است بخشی از مسئله سوخت را به مسئله برق منتقل کنیم. بنابراین توسعه خودروهای برقی باید هم‌زمان با توسعه نیروگاه‌ها، شبکه انتقال و توزیع برق، مدیریت بار و ایجاد زیرساخت‌های شارژ دنبال شود.

صنعت مالی: آیا می‌توان گفت ترکیب CNG و خودروهای برقی، راهکار مناسبی برای تغییر الگوی مصرف سوخت در کشور است؟

ما نباید به دنبال یک راهکار واحد باشیم. سبد سوخت کشور باید متنوع شود و هر فناوری متناسب با ظرفیت و مزیت خود مورد استفاده قرار گیرد. CNG می‌تواند در بخشی از خودروهای سبک و به‌ویژه ناوگان عمومی و تاکسی‌ها مورد استفاده بیشتری قرار گیرد و خودروهای برقی نیز به‌تدریج سهم بیشتری از بازار حمل‌ونقل را به خود اختصاص دهند.

در واقع، هدف باید کاهش وابستگی حمل‌ونقل به بنزین باشد. اگر این اتفاق رخ دهد، منابعی که امروز صرف تأمین ناترازی بنزین می‌شود، می‌تواند در بخش‌های مولد اقتصاد و توسعه زیرساخت‌های انرژی مورد استفاده قرار گیرد.

صنعت مالی: نقش خودروسازان را در این میان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

خودروسازان باید بخشی از مسئولیت خود را در اصلاح الگوی مصرف انرژی کشور بپذیرند. نمی‌توان خودروهایی با مصرف سوخت بالا تولید کرد و سپس انتظار داشت تمام هزینه ناترازی از سوی دولت و مردم پرداخت شود. افزایش بهره‌وری خودروها، توسعه خودروهای دوگانه‌سوز و برقی و حرکت به سمت فناوری‌های کم‌مصرف باید در برنامه خودروسازان قرار گیرد.

البته برای این تغییرات، حمایت و سیاست‌گذاری دولت نیز ضروری است. اگر قرار است صنعت خودرو به سمت فناوری‌های جدید حرکت کند، باید مشوق‌های اقتصادی، تسهیلات و برنامه مشخصی برای سرمایه‌گذاری در اختیار این صنعت قرار گیرد.

صنعت مالی: در شرایطی که دولت با محدودیت منابع مواجه است، تأمین مالی توسعه زیرساخت‌های CNG و خودروهای برقی چگونه باید انجام شود؟

یکی از موضوعات مهم، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و ابزارهای نوین تأمین مالی است. دولت به‌تنهایی نمی‌تواند تمام هزینه توسعه زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل را تأمین کند. باید زمینه‌ای فراهم شود که سرمایه‌گذاری در جایگاه‌های CNG، ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی، تولید تجهیزات و توسعه فناوری‌های مرتبط برای بخش خصوصی جذاب باشد.

همچنین می‌توان از ظرفیت بازار سرمایه و ابزارهای تأمین مالی برای اجرای پروژه‌های زیرساختی استفاده کرد. اگر بازگشت سرمایه پروژه‌ها به‌درستی تعریف و ریسک‌های سرمایه‌گذاری مدیریت شود، منابع قابل‌توجهی می‌تواند از بخش خصوصی به سمت این حوزه هدایت شود.

صنعت مالی: در نهایت، آیا مدیریت ناترازی بنزین را باید بیشتر از مسیر افزایش تولید دنبال کرد یا کاهش مصرف؟

هر دو موضوع باید هم‌زمان دنبال شود، اما نمی‌توان ناترازی را فقط با افزایش تولید حل کرد. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که رشد مصرف می‌تواند از رشد تولید جلو بزند و دوباره کشور را با ناترازی مواجه کند. بنابراین افزایش تولید باید همراه با مدیریت مصرف و اصلاح الگوی حمل‌ونقل باشد.

اگر بتوانیم مصرف بنزین را از طریق خودروهای کم‌مصرف، توسعه CNG، گسترش خودروهای برقی و بهبود حمل‌ونقل عمومی کنترل کنیم، در کنار آن با بهینه‌سازی پالایشگاه‌ها و افزایش بهره‌وری تولید را نیز بالا ببریم، می‌توان امیدوار بود که ناترازی بنزین به‌صورت پایدار مدیریت شود. این موضوع علاوه بر آثار اقتصادی، به کاهش هدررفت منابع انرژی و افزایش تاب‌آوری اقتصاد کشور نیز کمک خواهد کرد.